Hoe Breda inclusiviteit aanpakt

Hoe Breda inclusiviteit aanpakt

Volledig kunnen deelnemen aan de samenleving. Dat is het kernbegrip in het VN-Verdrag inzake rechten en personen met een handicap. De Nederlandse staat is partij bij het VN-Verdrag en als zodanig verplicht het verdrag te implementeren. Gemeenten zijn als onderdeel van de staat ook verplicht het verdrag uit te voeren. Een toegankelijke openbare ruimte is daar een belangrijk onderdeel van. Gemeente Breda, winnaar van de Acces City Award 2019, heeft een voorbeeldfunctie.

Dit artikel verscheen eerder in vakblad Stedelijk Interieur.

Een toegankelijke openbare ruimte: dat betekent letterlijk drempels voor personen met een beperking zoveel mogelijk wegnemen. De gemeente Breda is zeer toegankelijk voor mindervaliden, maar ook sportfaciliteiten, musea en theaters zijn aangepast. De praktijk van Breda leert dat iedereen profiteert van toegankelijkheid. Toegankelijkheid is namelijk meer dan makkelijke op- en afritten voor rolstoelgebruikers.

Ook kinderen, ouderen, mensen met kinderwagens, zelfs vrouwen met hoge hakken hebben te maken met toegankelijkheid (of ontoegankelijkheid). ‘Ja, het is een veel breder begrip. Wij gaan uit van toegankelijkheid voor mensen met een zichtbare of onzichtbare fysieke beperking en toegankelijkheid voor iedereen, zoals kinderen en ouderen’, zegt Wilbert Willems, voorzitter van het platform Breda voor Iedereen.

Economische voordelen

Volgens de oud-wethouder en het voormalig Tweede Kamerlid is Breda een voorbeeld van hoe breed toegankelijkheid in alle facetten van de dienstverlening speelt. ‘In de laatste twee beleidsnota’s kun je al lezen hoe serieus men bezig is. In Breda bestaat een grote groep die zich al langer inzet om toegankelijkheid op de agenda te krijgen. Die roep komt ook heel sterk uit het bedrijfsleven. Goede toegankelijkheid levert naast maatschappelijke winst immers ook economische voordelen op. Op basis van wetenschappelijk onderzoek is bekend dat ondernemend Breda er beter van wordt.’

‘Ga maar na: 10 procent van de bevolking heeft een dusdanige beperking dat aanpassingen een must zijn, voor 40 procent zijn aanpassingen zinvol en voor 100 procent is het gewoon prettig. Toegankelijkheid moet een issue zijn voor ondernemers. Je moet ook met het goede verhaal komen en geen zielige verhalen ophangen over rolstoelgebruikers. Wij hebben als platform gekozen om de economische kant als argument te gebruiken.’

‘Toegankelijkheid moet een issue zijn voor ondernemers’

Het platform Breda voor Iedereen werd medio 2015 opgericht op initiatief van het Toeristisch Fonds Breda. Het platform vertegenwoordigt de horeca- en retailondernemers, de gemeente, maatschappelijk organisaties en organisaties voor mensen met een beperking. Zowel in de bestaande als nieuw te realiseren openbare ruimte neemt toegankelijkheid in Breda een volwaardige positie in. Bij het ingenieursbureau van de gemeente Breda is een adviseur Toegankelijkheid Openbare Ruimte werkzaam die voorlopige en definitieve ontwerpen van herinrichtingen van de openbare ruimte op toegankelijkheid toetst. Naast de openbare ruimte wordt ook naar toegankelijkheid gekeken bij het organiseren van evenementen, toegang tot private en openbare gebouwen, kermissen, et cetera.

BATS’en

In de nieuwste beleidsnota van de gemeente – Breda voor iedereen, met of zonder beperking – van afgelopen juli is vastgelegd dat de gemeente twintig zogenoemde BATS’en gaat opleiden en aanstellen. Dit zijn ‘Bijzondere Ambtenaren Toegankelijke Samenleving’ die zelf ook een beperking hebben. Zij gaan meekijken en adviseren bij alle gemeentelijke plannen.

Maar het is niet alleen in de openbare ruimte dat Breda zich inspant. Er is ook aandacht voor het gedrag van personeel in horeca en winkels met betrekking tot het omgaan met mensen met een beperking. Zo zijn er trainingen gericht op horeca en retail en trainingen gericht op personeel van openbaar vervoer.

Om Breda de meest toegankelijke stadsregio van Nederland te maken is onder meer door de gemeente Breda een Toegankelijkheidsfonds beschikbaar gesteld dat in totaal 185.000 euro bedraagt. Dat betekent dat organisaties en dergelijke die aanpassingen willen voor de verbetering van de toegankelijkheid van (niet-gemeentelijke) gebouwen en op evenementen een financiële bijdrage uit het fonds kunnen krijgen. In de afgelopen jaren is bij meer dan achthonderd ondernemers in de Bredase binnenstad door middel van een enquête voor de exploitant inzichtelijk gemaakt op welke items verbetering mogelijk is. Daarnaast zijn er meer dan tweehonderd schouwen van niet-gemeentelijke gebouwen geweest. Dit heeft geleid tot meer dan veertig aanvragen voor een bijdrage in een investering vanuit het Toegankelijkheidsfonds.

VN-Verdrag

De inspanningen van Breda leidden eind vorig jaar tot de toekenning door de Europese Commissie van de Acces City Award 2019. Tijdens de prijsuitreiking zei Marianne Thyssen, Europees commissaris voor Werkgelegenheid, Sociale Zaken, Vaardigheden en Arbeidsmobiliteit: ‘Te vaak voelen mensen met een handicap zich geïsoleerd omdat ze geen toegang hebben tot openbare ruimten of tot het openbaar vervoer. In Breda zijn openbare plaatsen zoals parken en winkels voor iedereen toegankelijk. Digitale technologieën zorgen ervoor dat alle burgers met het openbaar vervoer kunnen reizen. En deze investeringen werpen hun vruchten af. Het toerisme floreert in deze stad dankzij haar inclusieve beleid.’

Dat Breda inmiddels een naam heeft op het gebied van toegankelijkheid blijkt wel uit de nationale en internationale belangstelling en uitnodigingen voor lezingen. Die belangstelling is zeker gevoed na een artikel in de Engelse krant The Guardian.

‘We hebben een mooie prijs gewonnen, maar we zitten pas aan het begin’, zegt Willems. Dat geldt zeker voor een hoop andere Nederlandse gemeenten. Breda kan volgens Willems al wel een voorbeeld zijn voor andere gemeenten. De gemeente maakt onder meer deel uit van de zogenoemde koplopersgroep van de VNG waarin Breda zich vooral richt op het thema vrije tijd en sport. ‘De meeste gemeenten zijn zich te weinig bewust van de noodzaak van een toegankelijke stad’ zegt Willems. ‘In 2016 heeft Nederland als een van de laatste landen het VN-Verdrag getekend. Dat betekent dat een gemeente verplicht is te zorgen dat alle gebouwen toegankelijk zijn voor mensen met een beperking. Voor het particuliere bedrijfsleven zijn de regels veel softer. Er spelen hierbij twee problemen. Ten eerste: van de bouwregels maakt toegankelijkheid geen integraal onderdeel uit en ten tweede door de deregulering is zo beetje de tendens ontstaan van: laat de maatschappij het zelf maar uitzoeken.’

Openbaar vervoer

Ook Karel Dollekens, adviseur Toegankelijkheid/Inclusiviteit van de gemeente Breda, vindt dat de stad vooroploopt bij het toegankelijk maken van de openbare ruimte. ‘Dat komt ook omdat wij de hele stad erbij betrekken en zeker ook de ervaringsdeskundigen. Zij weten waar behoefte aan is als je rolstoelgebruiker bent.’

Een mooi voorbeeld van toegankelijkheid is de zogenoemde Groene Loper die in 2017 als beste openbare ruimte van Nederland werd gekozen op het Landelijk Congres Openbare Ruimte. Breda wilde meer groen en ruimte voor de voetganger in een klassiek ingerichte boulevard. Via de Groene Loper lopen bezoekers van Breda zonder een auto te kruisen van het NS-station via de Willemstraat en het Park Valkenberg naar de binnenstad. ‘Dat is helemaal in orde’, zegt Dollekens. ‘Alleen zijn we nog niet klaar: er zijn namelijk geen blindegeleidelijnen. Daarom zijn we nu druk bezig met het aanleggen van blindegeleidelijnen door het park.’

Een andere punt van aandacht is het doortrekken van de Nieuwe Mark in het centrum van de stad. De rivier wordt doorgetrokken over het terrein van de voormalige Seeligkazerne en sluit daarna aan op het water bij de Vredenburchsingel. ‘In het eerste ontwerp zaten echter een aantal plekken die niet toegankelijk waren. Daarover is overleg tussen diverse partijen; er zullen concessies gedaan moeten worden. Want wat qua ontwerp mooi is, hoeft niet per se noodzakelijk te zijn en andersom.’

Waar Breda goed mee scoort wat betreft toegankelijkheid is het openbaar vervoer. ‘98 procent van de bushaltes in de gemeente is toegankelijk voor mensen met een fysieke beperking. Bijvoorbeeld via een oprijplaat voor rolstoelgebruikers. Onze chauffeurs zijn ook speciaal opgeleid om aandacht hiervoor te hebben. In de bussen worden de haltes niet alleen weergegeven op schermen, maar ook omgeroepen voor de reizigers met een visuele beperking. Waar we nog iets op moeten verzinnen zijn de informatieborden bij het busstation die sommige mensen niet kunnen lezen.’

Een vorm van toegankelijkheid die overigens al zo’n 15 jaar geleden buiten de gemeente om is gerealiseerd, is de speciale toepassing van kinderkopjes (kasseien) op de Grote Markt. Al bij het ontwerp werd rekening gehouden met de nadelen van de ‘hobbeligheid’, bijvoorbeeld voor vrouwen met hoge hakken of mensen met een kinderwagen. Als oplossing werden de kinderkopjes doorgesneden en met de vlakke kant naar boven gelegd en werden de voegen gevuld. Een vooruitziende blik.

Om wie gaat het in Nederland?
1,7 miljoen personen met een langdurige ziekte, aandoening of handicap;
1,5 miljoen personen met een lichamelijke handicap;
1,3 miljoen doven en slechthorenden;
316.000 blinden en slechtzienden;
281.000 personen met ernstige psychische aandoeningen;
142.000 personen met een (licht) verstandelijke beperking.*
* Deze cijfers bevatten dubbelingen en zijn deels gebaseerd op schattingen van CBS en SCP.

Subsidie werkplekken voor mensen met beperking

Subsidie werkplekken voor mensen met beperking

Extra investering werkplekken voor mensen met een arbeidsbeperking

Het kabinet zet in op het vergroten van de arbeidsmarktkansen voor mensen met een beperking, zodat ze makkelijker aan het werk komen én blijven. Belangrijk uitgangspunt daarbij is dat het voor werkgevers simpeler moet worden om mensen met een beperking in dienst te nemen en te houden. Daarom is er 8 miljoen euro beschikbaar voor de pilot generieke werkvoorziening. Werkgevers kunnen via deze pilot een aanvraag indienen voor de aanpassing van één of meerdere werkplekken binnen hun bedrijf. Dat schrijft staatssecretaris Tamara van Ark van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in een brief aan de Tweede Kamer.

UWV start op 1 maart 2020 met de pilot generieke werkvoorziening. De 8 miljoen euro is vrijgemaakt binnen het re-integratiebudget op de begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. UWV kan dit bedrag besteden in 2020. Hulpmiddelen voor mensen met een arbeidsbeperking in de vorm van werkvoorzieningen spelen een belangrijke rol bij de participatie van arbeidsgehandicapten. Uit afstemming met de doelgroep blijkt dat gebruikers eveneens de generieke voorziening als een kans zien om meer mensen met een beperking aan het werk te helpen.

Staatssecretaris Tamara van Ark: “Op dit moment kunnen werkgevers met behulp van UWV hun werkplek laten aanpassen, pas nadat ze iemand hebben aangenomen met een arbeidsbeperking. De voorziening is daarmee verbonden aan een specifiek dienstverband, niet aan de werkplek zelf. Werkgevers ervaren dat vaak als een drempel. Daarom zet ik nu de volgende stap door de focus te verbreden naar werkvoorzieningen die de werkplek zelf inclusief maken.”

In de pilot generieke werkvoorzieningen zal worden geëxperimenteerd met stapsgewijs loslaten van het individuele dienstverband als voorwaarde voor een werkvoorziening. Een werkgever kan bij UWV een aanvraag doen voor een werkplekaanpassing vanuit de intentie om daarmee meerdere of opeenvolgende werknemers met een vergelijkbare beperking in dienst te nemen. Daar staat tegenover dat de werkgever duurzame werkgelegenheid voor ten minste drie jaar aanbiedt. De reguliere werkgeversvoorziening van UWV met maatwerk op het individuele dienstverband blijft los van de pilot bestaan. Een werknemer uit de doelgroep moet bij de start van de pilot in 2020 wel in beeld zijn op het moment van de toekenning.

UWV start vanaf 1 februari 2020 de communicatie richting werkgevers en zal werkgevers desgewenst ondersteunen bij het vinden van geschikte werknemers met een beperking bij het bieden van duurzame werkgelegenheid.
Documenten

Kamerbrief over pilot generieke werkgeversvoorziening

Staatssecretaris Van Ark stuurt een brief aan de Tweede Kamer over de pilot generieke werkgeversvoorziening.

Kamerstuk: Kamerbrief | 12-12-2019

‘Rolstoelvriendelijk toilet op de Grote Markt, zou mooi zijn toch’

‘Rolstoelvriendelijk toilet op de Grote Markt, zou mooi zijn toch’

BREDA – Net nu Breda Gelijk, tot 2017 nog het Bredaas Centrum Gehandicaptenbeleid (BCG) geheten, het 20-jarige bestaan viert komt landelijk het bericht binnen dat mensen met een beperking slechter af zijn dan drie jaar geleden. Alarmerend signaal, vindt voorzitter Stef van de Weerd. Gelukkig is in Breda in al die jaren wel de nodige vooruitgang geboekt. ,,Maar we zijn er nog niet.” 

Balonnen en slingers dinsdagmiddag in de grote benedenzaal van De Teruggave aan de Gasthuisvelden, het vroegere belastingpand. Want het jubileum mag niet zomaar passeren. Ja, er is door de stichting (opgericht door Chris van Faassen die in 2012 kwam te overlijden) best het nodige bereikt.

Maar uit een dinsdag verschenen VN-rapport Handicap blijkt dat mensen met een beperking, onder wie rolstoelgebruikers, slechthorenden en -zienden tot ouderen die lijden aan een combinatie van gebreken, niet of amper delen in de economische groei.

Geld op de plank

Er is veel armoede, de zorg is vaak beperkt bereikbaar en het langer zelfstandig wonen zet het leven extra onder druk. Van de Weerd (54), sociaal psychiatrisch verpleegkundige en beleidsmaker bij de gemeente Tilburg: ,,Mensen met een beperking zijn vaak armer, kunnen niet altijd zelfstandig meedoen. Er moet gewoon geld op de plank komen, er is best bezuinigd op een aantal voorzieningen. Een beetje soberheid prima, er wordt een steeds groter beroep op de zorggelden gedaan. Maar als je levenslang afhankelijk bent, wordt het lastig.”

Een beetje soberheid prima. Maar als je levenslang afhanke­lijk bent, wordt het lastig
– Stef van de Weerd, Voorzitter Breda Gelijk

Hij noemt twee voorbeelden: het tarief voor de eigen bijdrage in de wmo die vooral voor de hogere inkomens gunstig uitpakt en het tekort aan inkomensperspectief, de compensatie die ontbreekt voor de mensen die aan het werk zijn (‘Als ze dat al kunnen’).

,,Er zijn mensen die gewoon dat extraatje niet hebben. Die niet op vakantie kunnen, om maar te noemen. Dat is best pijnlijk.” Als het om Breda gaat, om de toegankelijkheid in de openbare ruimte, om Geschikt wonen voor Iedereen, is er volgens hem wel degelijk ‘welwillendheid’.

Acces City Award

Breda won recent nog de Access City Award voor toegankelijke stad: ,,Daar is de laatste jaren echt veel aandacht voor. Maar dat zegt nog niet dat er op de Grote Markt een toilet staat voor rolstoelgebruikers. Dat zegt nog niet dat ieder cafe of iedere winkel goed toegankelijk is. Dat kun je ook niet verwachten. Maar daar is nog wel een slag te winnen.” (Lees door onder foto)

Breda Gelijk viert het 20-jarige bestaan in De Teruggave. © Palko Peeters

Van de Weerd: ,,Toegankelijkheid is niet automatisch in de bouwregels opgenomen. Anders dan in Amerika waar in winkelcentra standaard faciliteiten aanwezig zijn. Als op de Grote Markt een van de ondernemers mede namens de collega’s zorgt voor een rolstoelvriendelijk toilet, zou dat toch mooi zijn. Dat hoeft niet altijd in regels gevat te worden, dat is gewoon een kwestie van afspraken maken.”

Hoe communiceer je?

Hij vervolgt: ,,Er is nog veel te wensen: openbare toiletten, fysieke toegankelijkheid, bestrating. En hoe communiceer je met de burgers? Het gescheiden inzamelen van afval, de ondergrondse containers, dat is best complex. Veel mensen hebben daar echt moeite mee.” Breda Gelijk doet zelf scans, benadert de middenstand, zet eigen ervaringsdeskundigen in en werkt met een budget.

De gemeente maakt dat mogelijk: ,,Breda loopt daarin voorop. Binnenkort gaan er op het stadskantoor ervaringsdeskundigen van ons aan de slag als een soort bijzondere ambtenaar. Dat zie je nergens zo in Nederland.”

Evenementen

Wat de toegankelijkheid van evenementen betreft: ,,Regel dat in de vergunning. Want het is nu nog te vrijblijvend. Afgelopen carnaval werd nog een privetoilet neergezet bij de Bruine Pij op het Kerkplein. Als gebaar. Daar is toen door veel rolstoelers gebruik van gemaakt.”

Als het om toegankelijkheid gaat: ,,Ik geef Breda als score een zeven, ik vind dat wel een mooi getal. Het draagvlak is er, zeker bij dit college en de gemeenteraad. Er wordt budget vrijgemaakt, dat helpt ons enorm. Uiteindelijk gaat het om bewustzijn, dat mensen met een beperking gelijkwaardig zijn en mee doen.”

Themalunch 21 november over Inclusief Toerisme

Themalunch 21 november over Inclusief Toerisme

In een goed gevulde zaal in Hotel Mastbosch werd op 21 november aan de hand van drie inleidingen gesproken over “inclusief toerisme”. Zeker nu Breda afgelopen maand de Smart City Award 2020 for Accessible Tourism in Finland mocht ontvangen een actueel thema.

Als eerste kregen we een presentatie van Wouter Schelvis (toegankelijkheidsadviseur ZET) over de wijze waarop Schiphol dagelijks de duizenden bezoekers en passagiers met een beperking helpt. Goede zichtlijnen, een lintje als je een niet zichtbare beperking hebt, visuele en auditieve hulpmiddelen enzovoorts. Kortom een goed voorbeeld hoe je je dienstverlening inclusief kunt maken.

En tenslotte vertelde Hildegard Assies, de kersverse directeur van Breda Marketing (de vroegere VVV) wat hun ambities op dit gebied zijn. Zij kwam ook namens wethouder Adank de trofee van de European Smart Tourism Award 2020 symbolisch overhandigen aan de voorzitter van het Platform Breda voor Iedereen, Wilbert Willems om daarmee te benadrukken dat we het in Breda samen doen.

We konden afsluiten met de afspraak dat alle betrokken partijen (Buas, gemeente, ondernemers, Breda gelijk en Breda marketing samen met het Platform een gezamenlijke agenda gaan formuleren voor 2020 waarin we tenminste 3 doelen gaan realiseren om een meer inclusieve stad voor bezoekers van Breda te worden. De inleidingen en presentaties zijn bij het secretariaat info@bredavooriedereen.nl verkrijgbaar.

Daarna vertelde Brigit van Ars wat de BUAS, de voormalige NHTV, en met name de divisie Toerisme, op dit thema te bieden heeft. Zowel al gerealiseerde Europese onderzoeksprojecten kwamen in beeld als nieuwe plannen, bijvoorbeeld over Smart City Hospitality. Iedereen kan zien dat de toeristische sector voor mensen met een beperking een grote economische waarde vertegenwoordigt die we niet mogen onderschatten.

Woensdag 9 oktober historische dag voor toegankelijkheid

Woensdag 9 oktober historische dag voor toegankelijkheid

Het stond al een half jaar in de agenda van eenieder die interesse heeft voor het thema toegankelijkheid. Met rood omcirkeld was woensdag 9 oktober een dag om vrij te houden. Dat bleek terecht. Deze dag – midden in de Week van de Toegankelijkheid – zal nog dikwijls genoemd worden. Niet alleen omdat het één van de Bredase activiteiten in de Week van de Toegankelijkheid betrof, maar veel meer als de dag waarop het winnen van de Access City Award gevierd werd.

Waalse Kerk
Inspelend op het thema Vrijetijdsbesteding (Natuur & Cultuur) werd ’s middags een gevarieerd programma aangeboden in de historische Waalse Kerk bij het Begijnhof. Door interessante inleiding van Dieuwert Berden, Barbara Putters en Agnes Vugts werd de volle zaal geboeid. Na deze thematische bijeenkomst over de mogelijkheden om cultuur goed toegankelijk te maken werd een wandeling gestart. De wandeling, waarin door Barbara Putters veel humoristische anekdotes werden aangereikt, eindigde bij de Rooi Pannen.

Op deze voormalige Seelig Kazerne werd de groep opgevangen door 19 studenten van deze opleiding. Allen waren twee weken eerder geschoold door Breda Gelijk en Zet om deze dag als ‘toegankelijke host’ te kunnen optreden. Dat lukte geweldig. Na de maaltijd werd het avondprogramma gestart. Een avond volledig in het teken van de viering van de ACA 2019. Tijdens de maaltijd werd een interessante lezing verzorgd door Harold van den Broek. Hij is verantwoordelijk voor de doorontwikkeling van de Nieuwe Mark en dat maakte hij door woord en film duidelijk. Hij ontving vanuit de zaal diverse tips, maar ook complimenten voor deze inclusieve aanpak.

Toegankelijkheidsakkoord
Het podium werd daarna omgebouwd tot ‘tekentafel’. Op een groot bord stonden al 18 hokjes voorgedrukt met evenzoveel namen van organisaties er bij. Dit tekenmoment onder leiding van wethouder Miriam Haagh is ook een grote stap in de richting van een nog toegankelijkere stad. Nadat de gemeente Breda als eerste de handtekening had gezet, volgden de vele andere organisaties. Spontaan werden nog drie extra handtekeningen verzameld waardoor dit al op de startavond een echt groeidocument werd. Met deze ondertekening verplicht ieder zich om uiterlijk in 2030 alle mogelijke inspanningen te hebben gepleegd om van Breda een inclusieve stad te maken. We gaan daarover jaarlijks aan elkaar verantwoording afleggen. De komende maanden gaan we nog meer handtekeningen verzamelen.

Een voorbeeld van het volledige Toegankelijkheidsakkoord kunt u hier downloaden.